Người thứ tư trong nước

Ba ngày hết vào sáng mùng chín. Sáng mùng chín Hoắc Trân không có nhà; Trần Bá nói anh đi Hàng Châu từ đêm, hai hôm mới về. Thẩm Ninh được thêm hai ngày, cô dùng hết cả hai.

Cô xin Trần Bá một cái kính lúp đầu, một bóng đèn bàn ánh trắng. Ông mang lên trong vòng một tiếng, kèm thêm tấm khăn nhung đen mà cô không xin. Người quản gia này biết đồ gốm phải trải trên nền tối mới nhìn ra mép.

Mảnh gốm nằm giữa tấm nhung suốt hai ngày. Cô soi nó bốn lượt, mỗi lượt vào một giờ khác nhau trong ngày, vì men đổi màu theo ánh sáng.

Xương gốm trắng, mịn, gõ vào kêu trong. Men trắng ngà, dày, chỗ đọng ở mép ngả sang một sắc xanh rất nhạt như nước vo gạo. Mảnh cong đều, bán kính lớn — đồ này là đĩa, đường kính chừng ba mươi phân, không phải bát.

Chỗ đáng nhìn nằm ở mép vỡ. Chạy dọc mép có một rãnh, rộng đều từ đầu tới cuối, đáy rãnh vuông góc chứ không tròn. Mũi khoan quay để lại đáy tròn; đáy vuông là dấu dao mũi mỏng, người ta lách từng nhát ngắn dọc theo đường vỡ. Trong rãnh còn sót vàng. Không phải bột vàng trộn sơn phết lên, mà là vàng sợi, bị nén xuống rồi mài phẳng, dưới kính lúp thấy rõ mặt sợi bẹp đi thành từng đoạn ngắn nối nhau.

Đây là cẩn kim tuyến: xẻ rãnh dọc vết vỡ, dận sợi vàng vào rãnh, mài bằng, đánh bóng. Mối vá không nổi lên mặt men mà chìm trong thân đồ. Làm hỏng một nhát là hỏng cả món, vì rãnh đã xẻ thì không lấp lại được.

Ngón cái cô đã đặt lên mép vỡ hai lần trong hai ngày ấy. Cả hai lần cô rút về. Chạm tay trần vào là ra hết: keo loại gì, vàng bao nhiêu tuổi, người vá thuận tay nào, làm trong bao lâu. Nhưng ngày kia người hỏi sẽ đứng ngay trong phòng, mà cô thì chưa biết anh ta đang đếm cái gì ở cô.

Sáng mười một, anh về. Anh gọi cô xuống phòng khách, không ngồi, tay còn cầm áo khoác.

"Đĩa," cô nói. "Không phải bát. Ba mươi phân, men trắng ngà, xương trắng mịn. Kiểu men này với xương gốm này là quan diêu đầu Minh. Tôi đoán Tuyên Đức, chắc tới đấy thôi."

"Hồ sơ nhà tôi ghi Tuyên Đức."

Anh nói câu đó bằng giọng người đọc lại một dòng đã thuộc. Cô không dừng.

"Nó vỡ rồi được vá. Lối cẩn kim tuyến — xẻ rãnh dọc vết vỡ, dận sợi vàng vào, mài phẳng. Không phải vá vàng thường. Vá vàng thường là trộn bột vàng với sơn, đắp lên trên. Lối này ăn vào thân đồ, hỏng một nhát là bỏ cả cái đĩa."

Anh đặt áo khoác xuống thành ghế. "Bao nhiêu người làm được?"

"Trong nước còn ba."

"Ba ai?"

"Một người ở Tây An, năm nay ngoài tám mươi. Một người trong xưởng cố cung, tôi chỉ biết mặt qua ảnh." Cô ngừng đúng một nhịp. "Người thứ ba tôi không biết."

Câu ấy cô nói trơn, không phải nghĩ.

"Cô là người thứ tư à?"

"Tôi học trên mạng."

Trong phòng khách có tiếng đồng hồ quả lắc, chỉ có tiếng đó. Cô đã chuẩn bị sẵn câu tiếp theo cho ba hướng anh có thể đi: hỏi lại, cười, hoặc bảo cô đừng đùa. Hai năm nay ai nghe cô nói một câu về nghề cũng hỏi cô học ở đâu, ai nghe câu trả lời cũng hỏi thêm một lần nữa.

Anh không hỏi thêm lần nào. Anh rút quyển sổ tay trong túi áo ngực ra, mở đúng trang có gấp mép, gạch một đường ngang qua một dòng đã viết sẵn, gấp sổ lại, cất vào túi. Rồi anh cầm áo khoác đi lên tầng.

Cô đứng lại giữa phòng khách với mảnh đĩa trong tay. Một dòng đã viết sẵn. Nghĩa là dòng ấy có ở đó trước sáng nay, có trước cả lúc anh đưa cô mảnh gốm, có thể có trước cả hôm cô ký. Người ta gạch một dòng khi dòng ấy đã xong việc của nó.

Cô cầm mảnh gốm về phòng, cất vào ngăn kéo, khoá lại. Trong ba ngày qua thứ cô cần ở người đàn ông này không đổi: anh giữ hồ sơ ký gửi chiếc bình Nguyên, hai năm nay ba lần cô làm đơn xin sao lục đều bị trả về. Muốn tới gần cái hồ sơ ấy thì cô phải hữu dụng. Hữu dụng vừa đủ, không hơn.

Hai giờ chiều, Tô Mạn tới.

Cô nghe tiếng xe trước, rồi tiếng Hoắc Tinh Tinh chạy xuống cầu thang gọi "chị Mạn" từ giữa lưng chừng. Người đàn bà đứng trong sảnh mặc áo len mỏng màu kem, xách một túi giấy, tóc buộc thấp. Ả đưa túi giấy cho Hoắc Tinh Tinh, dặn con bé mấy câu về chỗ khoá kéo bị kẹt, rồi mới quay sang phía cô.

"Chị là chị Thẩm phải không." Ả cười. "Cô thợ làm vỡ bình."

Trong sảnh còn ba người: Hoắc Tinh Tinh, một cô giúp việc, Trần Bá đứng ở cửa bếp. Cả ba đều nghe.

Hai năm trước, câu đó lên mặt báo ngành trong ba số liền, kèm ảnh cô đi ra cổng sau bảo tàng, tay xách một cái túi nilon đựng đồ trong ngăn tủ cá nhân. Người ta viết như thế thì cô còn cãi được với toà soạn. Người ta nói vào mặt cô trong một cái sảnh có bốn người thì không có toà soạn nào để cãi.

"Tôi là Thẩm Ninh," cô nói.

"Em Tô Mạn. Nhà em làm giám định." Ả nói tên nhà mình chậm hơn phần còn lại của câu. "Nghe nói anh Trân cưới rồi, em phải tới xem một cái."

"Xem xong chưa?"

Tô Mạn cười to hơn mức cần cho một câu nói đùa. Ả mở túi xách, lấy ra một tấm danh thiếp, đặt lên mặt tủ giày. Rồi ả rút bút, xoay tấm thiếp lại, tì tay lên tủ, viết mấy dòng vào mặt sau. Ả viết bằng tay trái, cổ tay quặp vào trong để khỏi đè lên mực.

Viết xong ả đẩy tấm thiếp về phía cô, đầu ngón đẩy tới nửa mặt tủ thì dừng, để cô đi hết nửa còn lại.

"Chị cầm đi. Có gì cần giám định thì gọi em, chỗ người nhà."

Ả chào Hoắc Tinh Tinh, ra xe. Cô giúp việc quay vào bếp. Trần Bá đứng thêm một lúc rồi cũng đi.

Thẩm Ninh cầm tấm thiếp lên. Mặt trước in tên nhà giám định họ Tô, ba đời, một dòng địa chỉ. Mặt sau là chữ viết tay, mực xanh, nét nghiêng ngược:

*Tháng Mười em làm trưởng nhóm giám định phiên mùa thu của Hoắc thị. Chị nhớ xem trực tiếp nhé.*

Điều khoản mười một trong hợp đồng của cô cấm cô bước vào sàn đấu giá Hoắc thị. Tô Mạn không biết chuyện đó, không có cách nào biết. Ả viết câu ấy để khoe, chỉ để khoe. Câu khoe rơi đúng vào chỗ cô không được phép đứng.